PORSELEINKAARTEN

Porseleinkaarten (ca 1825-1890) ontlenen hun naam aan hun witte glans en uitzonderlijke textuur. Decennialang waren zij het ideale publiciteitsmedium en zij bieden dan ook een originele kijk op de 19de-eeuwse samenleving. Ons land was het onbetwiste centrum van de porseleinkaartproductie en had een internationaal cliënteel. Het Liberaal Archief beschikt over meer dan 5.000 van deze kaarten, afkomstig uit de schenking van mevrouw Rosa De Vriendt-Mores.

Inventaris van de collectie porseleinkaarten van het Liberaal Archief. Gent, 2013. (in pdf)
Om het openen van de pdf-bestanden te vergemakkelijken werd de inventaris opgesplitst in delen van telkens 100 nummers.

De inventaris biedt gedetailleerde beschrijvingen met afbeeldingen van alle porseleinkaarten uit deze verzameling. Van iedere kaart vindt u naast informatie betreffende de uiterlijke vorm (afmetingen, materiaal en kleur), de beschrijving, het opschrift, het type en het thema. Ook de lithograaf met de plaats waar hij werkzaam was, wordt vermeld.
U kunt de volledige collectie doorzoeken met behulp van Google search. Een treffer slaat enkel op de eerste keer dat Google het woord in het document vindt. Bij het openen van het pdf-document, wordt u naar de eerste pagina, niet naar het trefwoord geleid. Het trefwoord kunt u vervolgens opsporen via de ctrl-f functie van uw pdf-reader.
Een lijst van types en thema's kan extra hulp bieden bij het zoeken: Klik hier voor de volledige lijst van gebruikte types en thema's.

nrs. 1-100; nrs. 101-200; nrs. 201-300; nrs. 301-400; nrs. 401-500; nrs. 501-600; nrs. 601-700; nrs. 701-800; nrs. 801-900; nrs. 901-1000; nrs. 1001-1100; nrs. 1101-1200; nrs. 1201-1300; nrs. 1301-1400; nrs. 1401-1500; nrs. 1501-1600; nrs. 1601-1700; nrs. 1701-1800; nrs. 1801-1900; nrs. 1901-2000; nrs. 2001-2100; nrs. 2101-2200; nrs. 2201-2300; nrs. 2301-2400; nrs. 2401-2500; nrs. 2501-2600; nrs. 2601-2700; nrs. 2701-2800; nrs. 2801-2900; nrs. 2901-3000; nrs. 3001-3100; nrs. 3101-3200; nrs. 3201-3300; nrs. 3301-3400; nrs. 3401-3500; nrs. 3501-3600; nrs. 3601-3700; nrs. 3701-3800; nrs. 3801-3900; nrs. 3901-4000; nrs. 4001-4100; nrs. 4101-4200; nrs. 4201-4300; nrs. 4301-4400; nrs. 4401-4500; nrs. 4501-4600; nrs. 4601-4700; nrs. 4701-4800; nrs. 4801-4900; nrs. 4901-5000; nrs. 5001-5100; nrs. 5101-5205.

Doorzoek de collectie:

 

Het Liberaal Archief bracht in 2011/12 een tentoonstelling met selecties uit deze verzameling onder de titel "Reizen en trafiek in de romantiek - De porseleinkaart als gids".
De catalogus van deze tentoonstelling, die onder andere ook een omstandige inleiding bevat over de sociale functie en de iconografie van de porseleinkaart, is hier beschikbaar: Catalogus Deel 1, Deel 2, Deel 3, Deel 4.
Naar aanleiding van de tentoonstelling werd ook een galerij online geplaatst: klik hier.

Als tweede luik in deze tentoonstelling werd een origineel werk van de Zwitserse kunstenaar Jean Midolle voorgesteld. Deze 19e-eeuwse kalligraaf publiceerde in 1846 de Recueil ou Alphabet de Lettres Initiales Historiques, gedrukt door de Gentse lithograaf Gustave Jacqmyns. Het betreft hier geen traditioneel boek maar eerder een prachtig verzorgde staalkaart van het artistiek kunnen van Midolle, een soort van ‘portfolio’ voor toekomstige klanten. Het bevat een reeks korte historische biografieën, elk beginnend met een van de 24 letters die het alfabet toen rijk was (de ‘i’ en de ‘w’ ontbraken) en verenigt op schitterende wijze de kunst van de kalligrafie met middeleeuwse miniaturen en met sierelementen uit de mythologie. Slechts enkele exemplaren van dit werk bleven bewaard. Klik hier voor een galerij van het Midolle alfabet.

 

Beelden uit de collectie porseleinkaarten

porseleinkaart met nieuwjaarswensen
Nieuwjaarswensen

Vele verenigingen lieten in die tijd ook hun nieuwjaarswensen op porseleinkaart zetten. Dikwijls werden deze kaarten aangeboden door de bodes of door de werkende leden aan het bestuur en de ereleden, een blijk van waardering voor hun werkgevers, weldoeners en mecenassen. Ook voor horecazaken en privépersonen werden af en toe nieuwjaarskaarten gedrukt.

porseleinkaart drukker
Drukkers

Het drukprocedé maakte gebruik van de lithografie of steendruk en van een ongewone ondergrond. Op fijn karton werd een dunne laag kaolien of porseleinaarde gemengd met loodwit aangebracht, waardoor de kaart zijn specifiek karakter kreeg. De afbeeldingen getuigen van een uitzonderlijk grafisch vakmanschap, en dit geldt zeker voor de reclamekaarten van de lithografen zelf.

porseleinkaart van wijn Medoc
Aan tafel

De kleinhandel in voeding en drank was toen nog alom tegenwoordig. Bakkers en slagers, verkopers van zuivelwaren en fruit, deelden de winkelstraat met handelaars in sterke drank, wijn en bier. Opvallend is dat de meeste kaarten in het Frans zijn opgesteld.
Klik hier voor een selectie met voeding als thema.

Klik hier voor een selectie met drank als thema.

porseleinkaart van kledingzaak
Van kop tot teen

De detailhandel in textielwaren was toen nog enorm gevarieerd. Traditionele kleermakers zorgden voor een pak of jurk op maat, waarna de klant op zoek ging naar bijpassende schoenen of laarzen, handschoenen, hoeden, riemen of bretels. Dames (en heren) brachten een bezoek aan de speciaalzaak in lingerie of kochten de nodige stoffen om thuis zelf aan de slag te gaan.

porseleinkaart met aankondiging van geboorte
Familienieuws

Vele grote momenten uit het persoonlijk leven werden eveneens vereeuwigd op een porseleinkaart. Van huwelijk over jubileum tot overlijden en begrafenis, alles had zijn plaats. Uitermate uitzonderlijk was het geboortekaartje met daarbovenop nog een 'nieuwe man' die zijn zoon aan het wiegen is. Let hier vooral op de mooie huwelijksaankondigingen, waarbij in veel gevallen werd gekozen voor een verschillende kaart voor bruid en bruidegom.

porseleinkaart met afbeelding van Napoleon op slagveld
De Napoleonisten

Een opmerkelijke reeks porseleinkaarten herinnert aan de "Napoleonisten", een verzamelnaam voor verenigingen die na 1815 op verschillende plaatsen in België veteranen uit het leger van de voormalige Franse keizer bijeen brachten. Deze groeperingen waren niet louter een uiting van nostalgie naar de roemrijke exploten onder Napoleon, ook de idee van onderlinge bijstand was sterk aanwezig. In Gent werd in 1841 de Société philanthropique des anciens frères d'armes de l'Empire français opgericht. Afbeeldingen van de Franse keizer in volle glorie of als veldheer, de keizerlijke adelaar en andere symboliek zijn te zien op nieuwjaarswensen, visitekaarten, lidkaarten en uitnodigingen tot begrafenissen.

porseleinkaart met binnenzicht van het Casino
Sierteelt en het Gentse Casino

Negentiende-eeuwse tuinliefhebbers, bloemisten, tuinbouwarchitecten en serrebouwers vonden elkaar in het Gentse Casino. De Société d’Horticulture et de Botanique organiseerde er vanaf 1839 groots opgezette bloemen- en plantententoonstellingen, voorlopers van wat nu de internationale floraliën zijn. In de uitgebreide collectie porseleinkaarten van het Liberaal Archief leeft het belang van de sierteeltsector en het Gentse Casino verder.